Vaak zijn ze een reden tot ruzie, omdat ze financieel zó belangrijk zijn. Van de Rode Duivels tot nu Nafi Thiam: tegenwoordig strijden sporters steeds vaker voor hun portretrechten. Maar wat zijn die eigenlijk precies? En waarom zorgen ze zo vaak voor discussie – en soms zelfs gevangenisstraffen?
Topatleten zijn gedroomde promomachines.
Want welk bedrijf zou nu niet willen uitpakken met een inspirerend rolmodel als Emma Meesseman of Remco Evenepoel? Alleen kan dat niet zomaar in het wilde weg.
“Het gebruik van de naam, afbeelding of stem van een atleet in een reclamecampagne is niet vrij toegestaan”, benadrukt Ben Leyman, advocaat bij Leyman Advocaten.
“Voor elk commercieel gebruik is voorafgaand de toestemming van de atleet vereist, bij voorkeur vastgelegd in een schriftelijke overeenkomst. En daar is doorgaans een financiële vergoeding aan gekoppeld.”
Want voor veel atleten is hun ‘merk’ een lucratieve nieuwe bron van inkomsten geworden, naast het vaste loon en wedstrijdpremies.
“Sommige sporters halen zelfs het grootste deel van hun inkomsten uit zulke deals”, aldus Leyman.
Om een voorbeeld te geven: Eden Hazard verdiende ooit 5,2 miljoen euro in een boekjaar aan zijn portretrechten.
Maar wat dan als een nieuwswebsite een foto van bijvoorbeeld Wout van Aert boven een artikel zet?
Leyman: “Afbeeldingen van publieke personen, onder wie dus sporters, mogen zonder toestemming gebruikt worden voor journalistieke of informatieve doeleinden. Mits het nieuwswaarde heeft en de privacy van de betrokkene niet wordt geschonden.”
De Rode Duivels, Kylian Mbappé en nu Nafi Thiam…
Portretrechten waren in het verleden al vaak voer voor discussie tussen de verschillende betrokken partijen die andere belangen hebben.
“Veel contracten bepalen dat spelers hun portretrechten moeten overdragen aan clubs of federaties, maar veel spelers accepteren dit niet langer zomaar”, merkt Leyman.
“Zeker omdat steeds meer atleten zich laten bijstaan door gespecialiseerde sportrechtadvocaten die hen hierop wijzen.”
Vooral in het voetbal zijn portretrechten een hoofditem geworden tijdens onderhandelingen. Persoonlijke belangen, die van de club én van de nationale ploeg doorkruisen elkaar dan ook nog eens.
Napoli-voorzitter Aurelio De Laurentiis dwingt spelers zelfs om honderd procent van hun auteursrechten af te staan aan de club. Voor Kevin De Bruyne was dit naar verluidt een struikelblok tijdens de onderhandelingen, maar het is niet duidelijk of ook hij gezwicht is.
Bij Real Madrid zijn ze toegeeflijker: daar is de regeling dat spelers vijftig procent van hun portretrechten mogen houden. Al wist steraankoop Kylian Mbappé te regelen dat hij tachtig procent mocht houden.
In tegenstelling tot landen als Spanje of Italië zorgen portretrechten in de Belgische competitie nooit voor discussie. De verklaring is simpel: via een cao is vastgelegd dat portretrechten eigendom blijven van de club.
Hans Vanaken verdient dus niks aan de verkoop van zijn truitjes in de fanshop van Club Brugge.
“Het percentage dat in portretrechten kan worden uitbetaald, verschilt ook vaak per sport”, weet Leyman. “In het wielrennen bepalen de UCI-regels dat maximaal 30% van de totale vergoeding in portretrechten kan worden betaald.”
Portretrechten zijn voor atleten vaak een goede manier om iets extra te verdienen.
Temeer omdat er minder belastingen op betaald moeten worden dan op het vaste loon. Verschillende Rode Duivels hebben een aparte vennootschap opgericht om hun portretrechten in te beheren.
In het verleden zijn er veel voorbeelden van atleten die misbruik probeerden te maken van deze opportuniteit.
Zo zijn Lionel Messi en Cristiano Ronaldo ooit veroordeeld in Spanje – een land dat erg agressief jaagt op fiscale fraude – omdat ze hun portretrechten in exotische belastingparadijzen hadden ondergebracht.
Uit een gelekt Barcelona-contract van Messi bleek bijvoorbeeld dat hij in vier jaar tijd meer dan 80 miljoen euro aan portretrechten gekregen had, 14% van zijn totale loon.
De wereldsterren konden hun opgelegde gevangenisstraf wel afkopen en moesten dus niet achter de tralies.
